Notes on El Filibusterismo

Hango mula sa nobela ni Jose Rizal na El Filibusterismo (The Subversive).
Ang mga salitang binitawan ni Simoun ay kulay kayumanggi, habang ang kay Basilio ay kulay berde at kay Padre Florentino ay asul.

SIMOUN. Kabanata 7

[himagsikan]

1.

Napauubayang maluray ang bangkay, nagpapakasandat ang buwitre sa laman, at yamang hindi ko na ito mabubuhay upang magawa nitong makipagtuos sa kaniyang berdugo, at yamang unti-unti na itong naagnas, pinasigla ko ang kasakiman, sinang-ayunan ko, lalong lumala ang kawalang-katarungan at pagsasamantala. Hinikayat ko ang krimen, ang mga kalupitan, upang masanay ang bayan sa larawan ng kamatayan. Pinamalagi ko ang ligalig upang maghanap ang bayan ng anumang lunas sa paghahangad na matakasan ito. Naglagay ako ng mga sagwil sa komersiyo upang maghirap ang bayan at wala na itong katatakutan kung lubog na ito sa karalitaan. Sinulsulan ko ang mga ambisyon upang dambungin ang kabang-bayan.

At sapagkat hindi pa makasasapat ang mga ito upang mapukaw na maghimagsik ang madla, sinugatan ko ang bayan sa kaniyang pinakamaselang himaymay, inupatan ko ang buwitre upang mismong ito ang humamak at uminis sa bangkay na nagbibigay-buhay sa kaniya…

2.

Isang kabaliwan ang tangkaing mapagbago ang paraan ng pag-iisip ng mga namamahala. Yari na ang kanilang mga balak, may piring na sila, at bukod sa isang pagsasayang ng panahon, nililinlang ninyo ang bayan sa mga pag-asang walang kapararakan at sanhi pa kayo ng lalo nitong pagyukod sa harap ng manlulupig. Ang dapat ninyong gawin ay gamitin sa inyong kapakinabangan ang masasamang palagy nila sa inyo. Ayaw nilang ibuklod kayo sa bayang Espanyol? Mabuti! Ipakilala ninyo, kung gayon ang tunay ninyong pagkatao, pagsumikapang maitatag ang mga batayan ng Inang Bayang Filipino…Ayaw nila kayong bigyan ng pag-asa? Magaling! Huwag umasa sa kanila, umasa kayo sa inyong sarili at gumawa. Ipinagkait sa inyo ang pagkakaroon ng kinatawan sa Cortes? Lalong mabuti! Makapagpadala man kayo roon ng kinatawang inihalal ninyo nang naaayon sa inyong kalooban, ano ang magagawa ninyo roon kundi ang malunod sa gitna ng mga tinig at pagtibayin sa pamamagitan ng inyong pagharap ang mga pagsasamantala at katiwaliang isasagawa nila pagkatapos? Habang iilan sa inyong mga karapatan ang kanilang kinikilala, higit na magkakaroon kayo ng katwiran upang hablutin ang singkaw at gantihan ng masama ang masama.

[wika]

1.

Ay! Ang kabataang lagi nang mapangarapin at kapos sa karanasan, lagi nang humahabol sa mga paru-paro at mga bulaklak! Nagsama-sama kayo upang sa pamamagitan ng inyong lakas ay maitali nino sa Espanya ang inyong bayan sa pamamagitan ng kuwintas na rosas. Samantalang sa katotohanan, tanikalang higit na matigas kaysa brilyante ang inyong pinapanday! Humihiling kayo ng pagkakapantay sa batas, Espansyolisasyon ng inyong mga kaugalian, at hindi ninyo nakikitang ang hinihingi ninyo ay ang inyong kamatayan, ang kapariwaraan ng inyong pagkabansa, ang pagkapawi ng inyong bayan, ang pagpapabanal sa kalupitan! Magiging ano kayo sa hinaharap? Isang bayang walang katangian, isang nasyong walang kalayaan. Pawang hiram ang lahat ng iyo, maging ang inyong mga kasiraan… Mapalad nang maging bayan kayo ng mga pag-aalsa, bayan ng mga digmaang sibil, republika ng mga mangungulimbat at walang kasiyahan tulad ng ilang republika sa Timog Amerika! …Nais pa ba ninyong magdagdag ng isang wika sa mahigit na apatnapung sinasalita sa kapuluan upang lalo kayong hindi magkaunawaan?

Salungat po riyan. Kung ang kaalaman sa Kastila ay makapagbubuklod sa atin sa gobyerno, mapagbubuklod din nito ang buong kapuluan!

Malaking kamalian! Napalilinlang kayo sa maiinam na pananalita at hindi ninyo tinatarok ang kaibuturan ng bagay-bagay upang suriin ang sukdulang katunayan ng mga ibubunga nito. Hindi magiging wika ng lahat sa bayang ito ang Kastila, hindi ito masasalita ng bayan kailanman sapagkat wala sa wikang ito ang mga pariralang katumbas ng mga dalumat sa isip ng bayan at ng mga damdamin sa puso nito. May sarili ang bawat bayan, kung paanong may sarili itong paraan ng pagdama. Kayong iilang nakapagsasalita nito, ano ang mapapala ninyo sa Kastila? Ang kamatayan ng inyong orihinalidad, ang pagsuko sa iba ng inyong mga kaisipan, kaya’t sa halip na maging malaya ay lalo lamang kayong magiging tunay na alipin! Mga taksil sa Inang Bayan ang siyam sa bawat sampu sa inyong nagpapalagay na ilustrado.

…Nalilimot ng bawat isa sa inyo na habang napag-iingatan ng isang bayan ang kaniyang wika, napag-iingatan din nito ang katibayan ng kaniyang paglaya, katulad ng pagpapanatili ng isang tao sa kaniyang kasarinlan, upang mapanatili niya ang kaniyang sariling paraan ng pag-iisip. Ang wika ang pag-iisip ng bayan. Ikagalak ninyong may katiyakan ang inyong kasarinlan: ipagsasanggalang ito ng mga masilakbong damdamin ng tao!

2. wika, pagkabansa, kolonyalisasyon

Kung ayaw nilang ituro sa inyo ang kanilang wika, linangin ang sa inyo at palaganapin, pangalagaan ang sariling pag-iisip ng bayan, at sa halip na magkaroon ng mga hangaring panlalawigan, manghangad ng pambansa. Magkaroon ng kaisipang nagsasarili sa halip na kaisipang supil upang sa gayon, hindi maituturing ng Espanyol na sa karapatan, sa kauglaina, at sa wika ay nasa sariling tahanan siya, hindi siya maituturing na kababayan ng mga tagarito kundi isang mananakop, isang dayuhan, at sa malao’t madali ay kakamtin ninyo ang inyong kalayaan.

[kabataan]

…batid kong sa hanay ng mga kabataan ay may maitatanging talino at di-pangkaraniwang pusong nagpapakasakit alang-alang sa isang layunin na inaakalang mabuti gayong sa katotohanan, kamakalaban sa kaniyang bansa…

[siyensiya, patriyotismo]

Higit na panghabang panahon, higit na makatao; higit na pandaigdigan ang siyensiya! Ilang dantaon po mula ngayon, kapag naliwanagan at natubos na ang sangkatauhan, kapag wala nang nang-aalipin at napaaalipin, mga kolonya at mga metropolis, kapag naghahari na ang iisang katarungan at ang bawat isa’y mamamayan na ng daigdig, tanging ang pagsampalataya po sa siyensiya ang malalabi. Maging singkahulugan ng bulag na pagsamba ang patriyotismo at sinumang magmagaling na nagtataglay ng katangiang ito ay walang alinlangang ibibilanggo na tulad sa isang may nakahahawang sakit, isang manliligalig sa kaayusang panlipunan.

Oo, oo ngunit upang makasapit sa ganiyang kalagayan, kailangang huwag magkaroon ng mga bayang nang-aalipin at napa-aalipin, kailangang maging malaya ang tao saan man siya magtungo, kailangang matuto siyang gumalang sa karapatan ng sinumang may sarili ring pagkataong tulad niya, at alang-alang sa bagay na ito’y maraming dugo ang kailangang dumanak. Itinatakda nito ang digmaan bilang isang pangangailangan.

…Magiging krimen lamang ang patriyotismo sa mga bayang manlulupig sapagkat doon, isang pangangamkam ito na bininyagan lamang ng magandang pangalan. Ngunit maging ganno man kaganap ang sangkatauhan, mamamalaging isang magandang katangian ang patriyotismo sa mga bayang sinisikil sapagkat sa lahat ng panahon ay sumasagisag ito sa katarungan, kalayaan, at pansariling dangal.

[saysay ng pagkilos]

Maiiawasang danasin ng iba ang iyong mga naging pagdurusa. Wala nang mga anak na papaslangin o mga inang babaliwin sa hinaharap. Hindi laging kabutihan ang pagpapaumanhin, mabigat na pagkakasala ito kapag nakahihikayat ng paniniil. Walang mang-aalipin kung walang paaalipin.

[uri at lipunan]

1.

Mga taksil sa Inang Bayan ang siyam sa bawat sampu sa inyong nagpapalagay na ilustrado.

Ngunit walang sinumang matalinong ibig tumulong sa akin. Takot o kahinaan ng loob ang natagpuan ko sa mga uring ilustrado, pagiging makasarili sa mayayaman, pagiging mapaniwalain sa mga kabataan, at sa mga kabundukan lamang, sa piling ng mga itinakwil, sa uring maralita lamang ako nakatagpo ng aking mga tao!

2.

May Espanya o walang Espanya, magiging masama pa rin sila, at baka masahol pa! Bakit bibigyan ng kasarinlan, kung magiging mapanlupig bukas ang alipin ngayon? At tiyak na magiging gayon sila, sapagkat nagmamahal sa paniniil ang sumuko sa paniniil.

[boses ng mananakop] voice of the colonizer

1. lakas at dahas

Ito ang pinakahuling katwiran ng mahina, lakas laban sa lakas, dahas laban sa dahas.

2. ethnic cleansing

Patayin hindi lamang ang mga laban sa rebolusyon kundi pati ang lahat ng lalaking tumangging humawak ng sandata at sumunod!

Ang lahat! Ang lahat ng mga Indio, mestiso, Tsino, Espanyol, ang lahat na matagpuang walang tapang, walang lakas ng loob…Kailangang baguhin ang lahi! Magsisilang lamang ng mga alipin ang mga duwag na ama at ano ang saysay ng pagwasak kung muling magtatayo mula sa mga bulok na materyales? Ano?

3.

Hindi nag-aatubili ang kahit pinakakiming opisyal sa pagdidikta ng batas na magbubunga ng kahirapan at unti-unting paghihingalo ng libo-libong sakop na mauunlad, masisipag, maliligaya marahil, upang pagbigyan ang sariling kapritso, ang naisipang gawin, ang kapalaluan. Subalit nanginginig ka sapagkat sa loob ng isang gabi’y lubusang magwawakas ang mga pagdurusang moral ng maraming aliping Ilotas? Nanginginig ka sapagkat kailangang mamatay ang isang bayang paralitiko at bisyoso upang magbigay-daan sa ibang bago, bata, masigla, at tigib sa lakas? Ano ba ang kamatayan? Ang kawalan ba o ang panaginip? Maihahambing ba ang kaniyang mga bangungot sa realidad ng mga pagdurusa ng isang kapuspalad na henerasyon?

4.

Ano kaya ang sasabihin ng mundo kapag nakita ang ganiyan karaming pagpatay?

Papalakpak ang mundo gaya ng dati, ibibigay ang katwiran sa lalong malakas, sa lalong marahas! {Litanya ng mga halimbawa ng mga bansang mararahas na siyang makapangyarihan sa mundo: Inglatera, Portugal, Espanya, atbp.}

[halaga ng tao] Boses ng manunulat (authorial voice)

…ang taong pinakamasama man o pinakamahina ang loob ay laging higit sa isang halaman, dahil may kaluluwa at isipan, na gaano man kasama o kababa ay maililigtas pa rin. Hindi naisagot na walang karapatan ang tao na takdaan ang buhay ng sinuman tungo sa pakinabang ng sinuman, at may karapatang mabuhay ang bawat isa bukod sa may karapatan sa kalayaan at kaliwanagan.

[Diyos]

1.

Diyos lamang ang maaaring magwasak sapagkat maaaring lumikha. Hawak ng Diyos ang gantimpala, ang kawalang-hanggan, at ang hinaharap upang bigyan ng katwiran ang Kaniyang mga ginawa, at hindi ito kailanman maaaring hawakan ng tao!

2.

Pag-ibig lamang ang tanging nakapagliligtas! Ang katubusan ay nangangailangan ng kabutihan, kabutihan, pagtitiis at pagtitiis, pag-ibig!

3.

Kailangang maghirap ang mga makatarungan at marangal upang makilala at lumaganap ang kanilang mga kaisipan. Kailangang kalugin o basagin ang mga sisidlan upang pumailanglang ang halimuyak. Kailangang tapyasin ang bato upang tumilamsik ang liwanag.

Ipinagkakaloob ng Diyos ang sandata at babagsak ang mga diyos-diyusan, babagsak ang mga manlulupig tulad ng mga kastilyong baraha, at magniningning ang kalayaan sa unang bukang-liwayway!

[pagkabigo]

1.

Pinalago ninyo ang kabulukang panlipunan ngunit hindi kayo naghasik ng bagong kaisipan.

Kung hindi pa handa ang ating bayan, kung inilalahok lamang sila sa pakikibaka sa pamamagitan ng panlilinlang o pamimilit, walang malinaw na pagkaunawa sa kanilang ginagawa, mabibigo ang kahit pinakamatalinong balak.

[ang nararapat]

Magtiis at gumawa!

Maliit na tungkulin lamang ang ginagampanan ng espada sa makabagong tadhana ng taumbayan. Subalit, oo, kailangang mabawi natin ang kalayaan sa pamamagitan ng pagiging karapat-dapat dito, itinataas ang katwiran at dangal ng tao, minamahal kung ano ang makatarungan, mabuti, dakila, kahit mamatay alang-alang dito.

Gabay na mga Katanungan sa Mambabasa:

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s