Ang Pagwawasto sa Imahe ni Andres B.


Bilang guro ng araling panlipunan at taong malaki ang pasasalamat kay Andres B. tiniyak kong maglaan ng oras at dumalo sa Bonifacio 150: Alay sa Bayan, isang kumperensiya na binuo ng tatlong kolehiyo ng UP Diliman bilang paggunita sa seskisentenaryo ng ama ng himagsikang 1896. Bagama’t nag-alala ako kung singhalaga nga ba ito sa paggugol ng oras sa iba’t-ibang anyo ng pagtulong sa mga nasalanta ng bagyong Yolanda. Iyon ang naging konteksto ng aking isipan sa buong kumperensya lalo na’t si Andres B. mismo ang gigiit sa kahalagahan ng pagsasabuhay sa ating mga pagpapahalaga. Igigiit rin niya ang pagtulong sa mga taong api o mga taong nasadlak hindi lamang sa kahirapan (poverty) kundi pati na rin sa mga taong dumaraan sa paghihirap (hardship) gaya ng mga kapatid nating nakaligtas sa hagupit ng bagyo sa hilagang Panay at Cebu, silangang Samar, Leyte, at iba pang mga lugar. Sa kabila ng pag-aalinlangan, napagpasyahan kong lumahok pa rin bilang paghahanda sa tunguhing muling magturo sa paaralan sa susunod na taon.

Marami sa mga isiniwalat sa kumperensya na mga detalye tungkol kay Andres B. ay hindi na bago sa akin dahil na rin sa pagtuturo ni Prop. Digna Apilado noong ako’y nasa kolehiyo pa lamang. Subalit nakita kong bago ito para sa ilang mga gurong delegado. Patunay sa patuloy na halaga ng pagpapakalat sa ganitong kaalaman hindi lamang sa kabataan kundi pati na rin at lalong-lalo na sa mga guro. Simulan natin ang pagwawasto ora mismo. Narito ang ilang maling pagkakakilala (misconception) kay Andres B.:

  • “The Great Plebian”. Hindi natin tuwirang masasabi na si Andres B. ay kabilang ng masa gaya ng pagkakakilala natin sa sektor na ito sa kasalukuyan. Lahing mestisa (halong Espanyol, Tsino at indio) ang kaniyang ina at naging tagapamahala sa isang pagawaan ng sigarilyo habang naging mananahi at tenyente mayor naman ng Tundo ang kaniyang ama. Ang pagkakaroon ng lahing mestiso at katungkulan sa pamahalaang kolonyal ay mga indikasyon ng mabuting kalagayan ng pamilya Bonifacio bagama’t hindi naman ito marangya.Sa kabila ng maagang pagpanaw ng kaniyang mga magulang, napanatili ni Andres B. na buhayin ang sarili at lima pang mga kapatid dahil sa mabuting pamamahala ng paglalako ng baston at pamaypay. Pinatunayan ito ng kapatid niyang si Nonay na mismong nagsabing hindi naman lubos na naghirap silang magkakapatid. Bukod pa rito namasukan din si Bonifacio bilang mensahero at bodegero ng mga dayuhang kumpanya.
  • Si Andres, Walang May Pinag-aralan. Marunong magbasa at sumulat si Andres dahil sapat naman ang natanggap niyang instruksiyon mula sa isang pribadong maestro. Nahinto man ito nang pumanaw ang kaniyang mga magulang, patuloy ang pagkatuto ni Andres sapagkat masugid siyang mambabasa ng mga libro tulad ng mga nobelang Les Miserables, Noli Me Tangere, at El Filibusterismo. Dagdag pa sa kaniyang pagkatuto ang pag-aarte niya sa mga moro-moro bilang aktor ng Teatro Porvenir. Ang mga naisulat ni Andres na mga tula, awit, at sanaysay ang patunay sa talas ng kaniyang isipan.
  • Si Andres at ang Kaniyang Itak Rebolber. Mas madalas na baril ang gamit ni Andres kaysa sa itak. Subalit mainam ding pag-aralan ang paggamit ng Katipunan ng arnis (kombinasyon ng itak, baston, sibat, at iba pa) para mapunan ang kakulangan ng bala at armas sa panahon ng himagsikan.
Teachers as critics of knowledge

Mula sa papel na Locating and re-ordering discourses: An imperative for environmental education (Arzadon, 2013)

Pero habang isinusulat ko ang mga detalyeng ito ay napapaisip ako. Ano nga ba ang tunguhin ng pagwawasto sa imahe ni Andres B.? Kung si Rizal ay napa-amo ng kanluraning propaganda, sinasabi naman na si Bonifacio ay na-radicalize ng mga aktibistang kilusan na nagtaguyod sa proletaryadong imahe ni Andres B. Sa kasalukuyan laganap at ramdam ang paggalaw ng akademiya sa pagsalungat dito. Ngayong napatigil ako nararamdaman ko ang masidhing mga katanungang maaaring magsilabasan sa pagtatanong ko kung ano ang tunguhin nito. Parang nagbubukas ako ng can of worms, ika nga. Ngunit naaalala ko ang mga katagang nabasa ko noong nakaraang linggo mula sa papel ni Prop. Ched Arzadon tungkol sa pananagutan ng guro bilang tagasuri ng kaalaman. Pinaalala ako nito sa mahalagang tungkulin ng guro bilang ahente ng pagkatuto.

Narito ang ilang mga katanungang nagsulputan sa aking isipan:

  1. Ang pagwawasto ba ng akademiya ay hindi sinasadyang pag-angkin ng middle class sa imahe ni Andres B.?
  2. Sa pagsisikap na gawing popular, katanggap-tanggap at malapit sa mga kabataang edukado at pinalaki sa mapang-konsumong kultura, nabubuo ba ng akademiya at ng midya ang isang de-radicalized na imahe ni Andres B.?
  3. Nangangahulugan bang kailangang ideradicalize si Andres B. upang maging katanggap-tanggap sa middle class?
  4. Ano ang puwersang humihimok (conscious at unconscious) sa mga civil society groups at akademiya sa paghahanap ng lehitimong pagkilala ng estado kay Andres B. bilang bayani? bilang unang pangulo ng bansa?
  5. Ano ang epekto nito sa radikal na imahe ni Andres B.?
  6. Bakit mahalaga ang pag-legitimize ng mga institusyon kay Andres B. bilang bayani?
  7. Tama nga ba ang radikal na imahe ni Andres B? Ano ang bisa at bentahe nito? Ano ang maaaring kahinaan nito?
  8. Ano nga ba ang bayani?
  9. Ano ang saysay ng mga pagkilos na ito para sa mga mag-aaral? sa masa at iba pang sektor ng ating lipunan? Ano-ano ang mga interes na nakapaloob sa mga pagkilos na ito?
  10. Sino nga ba si Andres B. para sa akin?

Hindi buo ang mga sagot ko sa mga tanong na ito na patuloy na tumatakbo sa aking isipan. Ngunit ramdam ko, tinuturo ng aking mga hinuha, na malalim na pag-unawa sa lipunan, sa pagpapakatao, at kalayaan ang naipapangakong gabay sa pagsunod sa huwarang buhay ni Andres B. Karaniwang tao nga ba siya? Sa isang banda oo, pero hindi ‘yon ang buong katotohanan. Salungat sa karamihan sa atin, hindi siya nanatili sa comfort zone. Marahil siya ay natakot at nag-alinlangan dahil oo nga naman at siya’y isang tao lamang. Ngunit siya ay nagpatuloy sa lakaran at para sa minimithi buhay ang kaniyang alay para sa bayan.

Advertisements

2 thoughts on “Ang Pagwawasto sa Imahe ni Andres B.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s